Çocuk Felci Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

79
Bu makeleyi Ortalama 8 dakikada okuyabilirsiniz.

Çocuk felci, polio adlı virüsün omurilik ve beyin sapını etkilemesi sonucu ortaya çıkan bulaşıcı bir hastalıktır. Polio virüsüne bağlı enfeksiyon vakalarının büyük bir çoğunluğu zararsız olmasına rağmen virüs beyne veya omuriliğe ulaşırsa felce, hatta ölüme bile sebep olabilir. 20. yüzyılın sonlarında, polio virüsünün neden olduğu enfeksiyonlar salgın hastalık boyutuna ulaşmıştır. Günümüzde çocuk felci sorunu, dünyanın gelişmiş bölgelerinde aşı sayesinde büyük oranda azalmıştır. Fakat bu hastalığın bazı bölgelerde halen görülmeye devam etmesi, özellikle bazı ülkelerde 5 yaş altındaki çocuklarda enfeksiyona sebep olmaktadır. Sağlık uzmanlarının görüşlerine göre çocuk felcinin kökten çözümü ihtimal dahilindedir ve 1999 yılında polio virüsünün üç türünden biri tamamıyla yok edilmiştir.

Sinir Sisteminiz

Sinir sisteminiz beyninizden, omuriliğinizden ve sinir hücrelerinizin birleşiminden ibaret olmakla birlikte beyniniz ve omuriliğiniz Merkezi Sinir Sistemi yani MSS olarak bilinir. MSS kişilerin dünyayı nasıl algıladıklarını kontrol eder. MSS vücudun bütün bölgelerinden bilgiyi alır, işler ve vücudun diğer bölgelerine talimatlar gönderir. Böylelikle günlük hayatta maruz kaldığımız oldukça çeşitli uyaranlara tepki vermemizi sağlar. Bilgileri bedenimizde çeşitli yerlere ve MSS’den bazı bölgelere, bazı bölgelerden de MSS’ye taşıyan sinir ağına çevresel sinir sistemi denir.

Sinir sistemimiz milyonlarca sinir hücresi ya da duyusal nöron, internöron ve motor nöronları denen üç çeşit nöron türünü içerir. Duyusal nöronlar ışığa veya sıcaklığa ya da vücudumuzda veya dışında bulunan kimyasallar tarzı uyaranlara tepki veren nöronlardır. Bu nöronlar internöronların deşifre edildiği ve kaslarımız veya bezlerimiz için bir eylem gerektiğinde vücudumuzun kısımları boyunca motor nöronlarla talimatlar gönderildiği yer olan MSS’e talimatlar gönderir. Sinir sistemimiz bedenimize iki tür eyleme göre talimat verebilir. Bu iki tür eylem; beynimizin bilinçli olarak kontrol ettiği istemli eylemler ve bilinçsiz olarak kontrol ettiği istemsiz eylemler. Refleksler, sinir sisteminin nasıl istemsiz hareketler sergilediğine yönelik iyi bir örnektir. Bilgi duyu nöronları tarafından alındığında, mesela deriye bir iğne battığında, acı hissi MSS’de o hissin işlendiği bölgeye doğru hareket eder. Bundan sonra MSS, el kaslarına acı kaynağından uzaklaşılmasını söyleyen ilgili motor nöronlara talimat verir.

Çocuk Felcine Yakalanma Nedenleri

Çocuk felcine neden olan enfeksiyonun bulaşmasının en olasılıklı yolu enfeksiyonlu dışkıyla temastır. Ancak virüs bulaşmış herhangi bir hastayla veya dışkısı aracılığıyla virüsü yayan biriyle haftalarca kuracağınız doğrudan temas, bu hasta hiç bir belirtiyi göstermemesine rağmen virüs size bulaşabilir. Hatta çocuk felci o kadar bulaşıcı bir hastalıktır ki, bu virüsün bulaştığı biriyle yaşayan kimsenin virüsü kapma ihtimali de oldukça yüksektir. Çocuk felcine neden olan virüs insan vücudunun dışında haftalarca hayatta kalabildiğinden, su ve gıdalarla da bulaşabilir. Bu nedenle altyapının zayıf olduğu, sağlık hizmetlerinin kalitesiz olduğu ve kalabalık yerlerde yayılma riski daha fazladır ve özellikle çocuklar risk altındadır. Enfeksiyon kapma riski ayrıca çok genç yaşlar, ileri yaşlar ve hamilelik gibi bağışıklık sisteminizin tamamen işlevini yerine getirmediği zaman dilimlerinde daha fazladır. Bağışıklık sistemini zayıflatan HIV virüsünü taşımak veya bademciğinizi aldırma gibi durumlar da çocuk felcinin bulaşma riskini artırabilir.

Çocuk Felci Virüsü Bedene Nasıl Saldırır

Çocuk felci virüsü bedenimize genellikle burun veya ağız yoluyla girer ve bu doğru üzerinde bulunan boşluklardaki hücrelere (yutağımız) bulaşır; sonrasında ise virüsün yeniden üretildiği yer olan bağırsaklara geçer. Yaklaşık 5-7 gün sonra bademciklere ve bu virüslerin hızlı bir biçimde arttığı bağışıklık sisteminin diğer kısımlarına yayılabilir. Son aşamada, çocuk felci virüsü kan dolaşımına geçebilir ve bu olay gerçekleşirse vücudun geneline taşınır. Vakaların çoğunda bağışıklık sistemi halihazırda bademciklerinizde ve kan dolaşımınızda bulunan bu virüsleri yok eder. Ancak bazı vakalarda çocuk felci virüsü merkezi sinir sistemine geçebilir. Virüsler motor nöronlara bulaşıp bu nöronların içinde çoğu kez ürerler. Ortaya çıkmaya hazır olduklarında bu nöronları yok edip henüz bulaşmadıkları komşu hücrelere doğru yayılma gösterirler. Bu noktada hastalık nöronlarda neden olduğu hasarlara göre tıbbi olarak sınıflandırılır ve merkezi sinir sisteminde şu bölgeleri etkiler:

Omurilik felci: Çocuk felcinin en yaygın türüdür. Çocuk felcine neden olan virüs omurgada bulunan ventral boynuzdaki gri maddede bulunan motor nöronlara bulaşıp bu nöronları yok ettiğinde ortaya çıkar. Hücreler öldükçe gövde ve diğer organlardaki kaslar merkezi sinir sisteminden sinyal alamazlar. Buna bağlı olarak zayıflamaya başlarlar ve bu da kaslarda körelmeye neden olur. Oldukça kısa bir süre içinde (birkaç gün) kaslar tamamen felçli hale gelebilir.

Bulbar/bulber tipli çocuk felci: Çocuk felci vakalarında az oranlarda ortaya çıkar ve çocuk felci virüsünün beyin sapında bulunan bulbar bölgedeki nöronlara bulaşıp onları yok etmesiyle oluşur. Bu durum konuşma, nefes alma ve yutma eylemlerinde kullanılan kasları zayıflatır.

Bulbospinal tipli çocuk felci: Felç edici polio virüsüne sahip yaklaşık 5 kişiden 1’i hem bulbar hem de spinal enfeksiyona sahiptir. Bu tip durumlarda, çocuk felci virüsü ayrıca servikal omuriliğin üst kısmına bulaşır ve diyafram felcine yol açar.

Çocuk Felcinin Semptomları Nelerdir?

Çocuk felci virüsünün bulaştığı insanların oldukça büyük bir bölümü hastalığın belirtilerini göstermez, hatta bu virüsün bulaştığını bile bilmezler. Bununla birlikte virüs eğer bağırsaklarınızdan geçip kan dolaşımına karışırsa nonparalitik  veya subklinik (felç durumu bulunmayan) çocuk felci belirtileri görülebilir. Bunlar genellikle yorgunluk, ateş, baş ağrısı, kusma, boyunda sertleşme ve kas ağrısı gibi hafif grip benzeri belirtileridir.

Çocuk felci virüsünün merkezi sinir sistemine ulaşması halinde belirtiler daha da kötüleşir ve paralitik (felç edici) çocuk felci oluşur. Kas zayıflaması ve felç gelişimi genellikle hızlı bir süreç içerisinde oluşur ve buna sıklıkla ateş, kas ağrısı, refleks kaybı ve uzuvlarda gevşeme eşlik eder. Vücudun sadece bir tarafının felç olması yaygındır ve bacak ve kollardaki felç durumu, parmak uçlarında ve ayak parmaklarındaki felç durumuna göre omuriliğe zarar vermeye daha yakındır. Hastalığın bulaşmasının birinci veya ikinci haftasında virüs kalıcı olarak felç bırakacak şekilde motor nöronlarına, omuriliğe ve beyin sapına zarar verebilir. Bu tip vakaların çoğunda kaslar eski işlevlerine bir ölçüde geri döner ve paralitik çocuk felci geçiren birçok insan tamamen iyileşir. Yine de 1 yıldan daha uzun süren kasların zayıflaması ve felç durumu kalıcı olabilir.

Eğer virüs bulbar beyin bölgesine bulaşırsa, büyük ihtimalle bu bölgedeki sinirlerde oluşan zararla alakalı hastalığın diğer belirtileri görülür. Bu belirtiler; yutma ve dil hareketlerinde zorluklar ve sonrasında gelen solunum yolundaki mukozanın çoğalması, boğulma. Aynı zamanda ölüme sebebiyet verebilen yüz kaslarının zayıflaması, çift görme ve anormal solunum da yaşanabilir.

Çocuk Felcine Yakalanma Olasılığı Nedir?

Çocuk felci son derece bulaşıcı bir hastalıktır ve genellikle 5 yaş altı çocukları etkiler. Dünyanın birçok yerinde bu hastalık kökten kuruduysa da Afganistan, Nijerya ve Pakistan’da hala yaygındır. Bu ülkelere komşu olan veya bu ülkelerden ithalat yapan ülkeler, çocuk felci vakaları için daha riskli bir durumdadır. Son 25 yılda çocuk felci vakaları yüksek oranlarda azalmasına rağmen her yıl yaklaşık 400 çocuk felci vakası rapor edilmekte ve 250 vakadan 1’i kalıcı felç ile sonuçlanmaktadır.

Çocuk Felcinden Korunmanın Yolları

Çocuk felcini engellemek için en etkili yol çocuk felci virüsünün üç türüne karşı koruyucu olan çocuk felci aşısını eksiksiz yaptırmaktır. Hem oral yolla seyreltilmiş olarak vurulan hem de aktive edilmemiş enjeksiyon yoluyla vurulan çocuk felci aşıları dünya çapında yaygın olarak kullanılır. Aşının iki doz vurulmasından sonra %90 oranında, 3. dozdan sonra ise %99 oranında etkilidir ve takviye aşılarla beraber kişileri ömür boyu koruyabilir. Dünya Sağlık Örgütü dünya genelindeki bebekler için üç doz ağızdan vurulan aşıyı ve buna ek olarak bir doz aktive edilmemiş çocuk felci aşısını önermektedir.

Amerika kıtası, Avrupa ülkeleri ve Batı Pasifik Dünya Sağlık Örgütü tarafından “çocuk felci olmayan” bölgeler olarak tanımlanmıştır. Bebeklik döneminizde çocuk felci aşısı olduysanız ve çocuk felcinin yaygın olduğu bir bölgeye yolculuk ediyorsanız, yolculuktan 4-6 hafta önce tek doz yetişkin takviye aşısı vurulması tavsiye edilmektedir.

Çocuk Felci Tanısı ve Tedavisi

Doktorunuz hastalık geçmişinizi ve yaşadığınız belirtileri dinledikten sonra polio virüsünden şüphe edebilir. Örneğin, aşı olmadıysanız ve nefes alma, yutma da zorluk, anormal refleksler ve boyunda sertleşme gibi belirtiler gösteriyorsanız doktorunuz çocuk felci ihtimalini düşünebilir. Bu tanıyı onaylamak için sizden bir mukoza örneği (boğaz kültürü), dışkı örneği veya serebrospinal sıvı örneği istenir (bu sıvı merkezi sinir sisteminizde bulunan bir sıvıdır). Bu işlemden sonra alınan örnekler, polio virüsü içerip içermediğinin görülmesi için laboratuvara gönderilir.

Günümüzde halen polio virüsü için herhangi bir iyileştirici tedavi yoktur. Tedavi sürecinde iyileşme hızınızı artıran ve komplikasyonları engelleyen stratejiler üzerine odaklanılır. Bu stratejiler yatak istirahati, ilaçla ağrı tedavisi, nefes almanıza yardımcı taşınabilir bir vantilatör, kaslarınızın körelmesini engelleme amaçlı verilen orta dereceli ev egzersizleri ve bağışıklık sistemi ile diğer vücut fonksiyonlarınıza yardımcı sağlıklı beslenme diyetlerini içerir.

Bu İçeriğe Kaç Puan Verirsiniz ?
[1 Kişi Oyladı Toplam Puanı: 3]
Yorumları Görüntüle

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir