Bipolar Bozukluk Nedenleri, Türleri, Tedavisi

47
Bu makeleyi Ortalama 9 dakikada okuyabilirsiniz.

Bipolar bozukluk, manik depresif ya da iki uçlu bozukluk olarak da tanımlanan ve yaygın olan bir ruhsal sağlık sorunudur. İniş-çıkışlar şeklinde seyreden bu problemin bir ucunda yükseliş-taşkınlık (mani dönemi) bulunurken diğer ucunda depresyon olur. Bipolar bozukluk, ciddiye alınması gereken bir sağlık sorunudur; ruh hali ve enerjide alışılmadık ve şiddetli iniş çıkışlara sebebiyet verir. İki temel ve farklı ruh hali ile duygudurum dönemleri yaşanır ve belirtileri hangi ruh halinin yaşandığına bağlı olarak değişkenlik gösterir. Bipolar bozukluk, derecesine göre kişiyi ömür boyu etkileyebilen bir durum olsa da, bir tedavi planının takip edilmesi halinde ruh hali değişimleri ve diğer semptomlar yönetilebilir. Çoğu vakada, bipolar bozukluk ilaç ve psikolojik danışmanlık (psikoterapi) ile tedavi edilir.

Bipolar Bozukluk Türleri

Bipolar bozukluk temelde 4 tipe. Bunlar hastanın ruh hali, enerji ve aktivite seviyelerine göre değişkenlik gösterir ve tanımlanır.

Bipolar bozukluk tip 1

Manik ataklar en az 1 hafta sürer ve kişi yaşadığı ciddi mani semptomları sebebiyle hastane bakımına ihtiyaç duyabilir. Genellikle depresif ataklar şeklinde ortaya çıkar ve bu ataklar tipik olarak en az 2 hafta sürer. Depresyon dönemi içerisinde manik belirtiler de görülebilir.

Bipolar bozukluk tip 2

Bu tip bipolar bozukluğu olan hastalar, en az iki hafta süren bir majör depresif dönem geçirirler. Ayrıca en az 4 gün süren bir hipomanik dönem de yaşarlar. Ancak manik dönem belirtileri bu tipte görülmez. Bu bipolar bozukluğun kadınlarda daha yaygın görüldüğü bilinmektedir.

Siklotimik bozukluk

Yetişkinlerde en az iki yıl, çocuklarda ve ergenlerde bir yıl  boyunca hipomani ve depresyon dönemlerinin belirtileri gözlemlenir.

Bipolar Bozukluk Neden Olur?

Bipolar bozukluğun kesin nedeni bilinmemekle beraber aşağıdaki gibi çeşitli faktörler söz konusu bu sağlık sorununa neden olabilir:

Biyolojik farklılıklar: Yapılan bazı çalışmaların sonucu, bipolar bozukluğu olan kişilerin beyinlerinin, sağlıklı ya da farklı zihinsel rahatsızlıklara sahip kişilerin beyinlerinden farklı çalıştığını göstermektedir. Bu farklılıklar ile alakalı daha fazla bilgi edinmek, genetik çalışmalardan elde edilen yeni bilgilerle birlikte, bilim insanlarının bipolar bozukluğu daha iyi anlamalarına ve daha etkili tedavi yöntemleri geliştirmelerine yardımcı olmaktadır.

Genetik: Bazı araştırmalar, belirli genlere sahip olan insanlarda bipolar bozukluk gelişme olasılığının diğerlerine göre daha yüksek olduğunu göstermektedir. Ancak genler, bipolar bozukluk için tek başına bir risk faktörü değildir. İkizler üzerinde yapılan çalışmalarda ikizlerden biri bipolar bozukluk geliştirirken diğerinde gelişmeyebileceğini ortaya koymuştur.

Aile öyküsü: Bipolar bozukluk, bir ebeveyn veya kardeş gibi birinci dereceden bir akrabası olan kişilerde daha sık görülür. Bilim adamları, bipolar bozukluğa neden olabilecek genleri bulmaya çalışmaktadırlar.

Çevresel faktörler: Bipolar bozukluğun gelişmesinde fiziksel faktörlerin dışında, aşırı stres, travmatik deneyimler ya da fiziksel hastalıklar gibi dış faktörler de etkili olabilir. Ancak daha ağırlıklı olarak faktörlerin bir bileşiminin bu sorunun gelişimine katkı sağladığı düşünülmektedir.

Bipolar Bozukluk Risk Faktörleri

Oldukça yaygın bir sağlık sorunudur ve her yaşta ortaya çıkabilir ancak yapılan araştırmalar vakaların en az yarısının 25 yaşından önce başladığını göstermektedir. Bazı hastaların çocukluk döneminde de ilk belirtilerini gösterebilir. Kırk yaşından sonra ise nadiren gelişir. Erkek ve kadınlar eşit derecede bu soruna maruz kalabilirler.

Bipolar Bozukluk Belirtileri

Bipolar bozukluğu olan kişiler, olağandışı yoğun duygu ve hislere, uyku düzenindeki ve aktivite düzeylerindeki değişimlere veya olağandışı davranışlara maruz kalmaktadırlar. Bu durum, kişi için günlük yaşadığı, alışagelmiş ruh halleri ve davranışlardan büyük ölçüde farklıdır. Enerji, aktivite ve uyku düzenindeki aşırı değişiklikler gibi belirtiler bipolar bozukluk için belirleyicidir.

Mani Dönemi Belirtileri

• Anlam verilemeyen aşırı neşe hali ya da öfke patlamaları

• Kolayca tahriklere kapılmak

• Aşırı ve hızlı konuşma, konudan başka bir konuya atlama

• Aşırı uç kararlar almak veya riskli veya zararlı şeyler söylemek

• Düşüncelerde hızlanma

• Abartılı özsaygı

• Kendini abartılacak kadar önemsemek

• Taşkın bir enerjiye sahip olmak, daha az uyku ve yemek ihtiyacı

• Harika, yeni fikirlerle dolu hissetmek, ancak hayatını altüst edebilecek planlar yapmak

• Alışveriş çılgınlığı, ani seyahatler, aşırı ve bazen rasgele seks, yüksek riskli iş yatırımları, hızlı araba kullanma gibi düşüncesizce doyuma ulaşma isteği

• Halüsinasyonlar görmek ve rahatsız edici veya mantıksız düşüncelere dalmak

Depresif Dönem Belirtileri

• Depresif bir ruh hali ve düşük özsaygı

• Günlük faaliyetlere ilgi kaybı ve hiçbir şeyden keyif alamama

• Düşük enerji seviyesi

• Keder, karamsarlık, çaresizlik ve yalnızlık duygusu

• Devamlı endişeli hissetme

• Yorgunluk, yavaş konuşma ve zayıf koordinasyon

• Uykusuzluk ya da aşırı uyuma hali

• Konsantrasyon olmakta zorlanma ve hafıza sorunları

• Çok fazla ya da çok az yeme

• İntihar düşüncesi girişimi

Bazı hastalarda hem mani hem de depresyon belirtileri bir arada ve aynı anda yaşanabilir. Bu durumda hastalar çok umutsuz veya kederli hissedebilirken aynı zamanda kendilerini son derece enerjik hissedebilirler.

Bipolar Bozukluk Teşhisi

Doğru teşhis ve uygu tedavi bipolar bozukluğu olan kişilere sağlıklı ve üretken yaşamlar sağlar. Bir doktor veya bir psikiyatr ile konuşmak, bipolar bozukluğu olabileceğini düşünen herkes için ilk adımdır. Bipolar bozukluk teşhisinde kullanılan yöntemler şunlardır:

Fizik muayene: Doktor öncelikle başka bir hastalık olup olmadığını anlamak ve diğer koşulları elemek için fiziksel muayene yapacaktır. Ayrıca bazı laboratuvar testleri de istenebilir.

Psikiyatrik değerlendirme: Sorunlar başka hastalıklardan kaynaklanmadığı takdirde, doktor sizi düşünceleriniz, duygularınız ve davranış kalıplarınız hakkında konuşacak bir psikiyatr uzmanına yönlendirebilir. Ayrıca psikolojik bir öz değerlendirme anketi de doldurabilirsiniz. İzniniz dahilinde aile fertleriniz veya yakın arkadaşlarınızdan semptomlarınız hakkında bilgi vermeniz istenebilir.

Ruh durumu çizelgesi: Teşhise ve doğru tedaviyi bulmaya yardımcı olabilecek şekilde, ruh halinizin, uyku düzeninizin veya diğer faktörlerin günlük kaydını tutmanız istenebilir.

Bipolar bozukluğu olan hastalar, depresyonda iken mani ya da hipomani yaşadıklarında yardım isteme eğilimindedir. Bu yüzden, bipolar bozukluğun yanlışlıkla majör depresyon olarak teşhis edilmemesini sağlamak için dikkatli bir tıbbi öykü gereklidir. Bipolar bozukluğu olanlardan farklı olarak, sadece depresyon sorunu olan insanlar mani yaşamazlar. Ayrıca majör depresyonla karışık bazı manik semptomlar yaşayabilirler.

Bipolar Bozukluk Tedavisi

Tedavi süreci birçok insanın, hatta çok şiddetli bipolar bozukluğu olan hastaların bile duygudurum dalgalanmalarını ve diğer bipolar semptomlarını daha iyi kontrol etmesine yardımcı olur. Etkin bir tedavi planı genellikle konuşma terapisi ve ilaç olarak da adlandırılan psikoterapinin bir kombinasyonunu içerir. Bipolar bozukluk ömür boyu devam eden bir hastalıktır. Mani ve depresyon dönemleri genellikle zamanla geri döner. Ataklar arasında, birçok hasta duygudurum değişiklikleri yaşamaz, ancak bazı hastalarda semptomlar sürekli olabilir. Uzun süreli ve sürekli tedavi bu semptomların azaltılmasına ve kontrol edilmesine yardımcı olur.

Bipolar bozukluk ilaç tedavisi

Farklı türdeki ilaçlar bipolar bozukluğun belirtilerini kontrol etmeye yardımcı olabilir. Hastanın en iyi işe yarayanları bulmadan önce birkaç farklı ilacı denemesi gerekebilir. Bipolar bozukluğun tedavi sürecinde genellikle kullanılan ilaçlar şunlardır:

Duygudurum düzenleyicileri: Hem bipolar bozukluğun şiddetli dönemlerinde hem de yeni hastalık dönemlerinin engellenmesi, yani koruma tedavisinde uzun süreli ve günlük olarak kullanılan ilaçlardır ve lityum ile antikonvülsan ilaçlar bu grupta yer alır.

Antipsikotik İlaçlar: Diğer ilaçlarla tedaviye rağmen depresyon veya mani atakları devam ediyorsa, risperidon (Risperdal), olanzapin (Zyprexa), ziprasidon (Geodon),  ketiapin (Seroquel), aripiprazol (Abilify), lurasidon (Latuda) veya asenapin (Saphris) gibi antipsikotik ilaçların eklenmesi yardımcı olabilir. Doktor, bu ilaçların bazılarını tek başına veya bir duygudurum düzenleyici ile birlikte tavsiye edebilir.

Antidepresan İlaçlar: Doktorunuz tedavi sürecine depresyonun yönetilmesine yardımcı olacak bir antidepresan ekleyebilir. Antidepresan ilaçlar bazı durumlarda manik atağı tetikleyebilir. Bu nedenle de genellikle bir duygudurum dengeleyici veya antipsikotik ilaçla birlikte reçete edilir.

İlaç kullanırken dikkat edilmesi gerekenler

• İlaçların risklerini ve yararlarını anlamak için bir doktor veya eczacıdan detaylı bilgi alın

• Yan etkilerle ilgili endişelerinizi doktorunuzla görüşün. Doktorunuz dozu değiştirebilir veya farklı bir ilacı denemenizi isteyebilir.

• Doktorunuzla görüşmeden reçete edilen ilacı kesinlikle bırakmayın. Aniden ilacı bırakmak “rebound” ya da bipolar bozukluk semptomlarının kötüleşmesine yol açabilir.

• Hastalığı ve teşhisi reddetmek gerekir.

• İlaçların yan etkileri

• Yakın çevrenizden ilaç kullandığınızı ve psikiyatrik bir sorununuz olduğunu gizlemeyin

• Aileniz ya da sosyal çevreninizin ilaç kullanımına önyargılı bakışı

Bipolar Bozukluk Tedavisinde Psikoterapi

Psikoterapi, bu sağlık sorununun tedavisinin hayati bir parçasıdır ve bipolar bozukluğu olan kişilere ve ailelerine destek, eğitim ve rehberlik sağlayabilir. Tedavi sürecinde uygulanan psikoterapi yöntemleri şöyledir:

Kişilerarası ilişkiler ve sosyal ritim terapisi (KIPT-SRT): Bu psikoterapi yönteminde uyku, uyanma ve yemek zamanları gibi günlük ritmlerin stabilizasyonuna odaklanılır. Tutarlı bir rutin, duygudurumu yönetimini kolaylaştırır. Bipolar bozukluğu olan kişilerde diyet, egzersiz ve uyku için günlük bir rutinin oluşturulması çok faydalı olabilir.

Bilişsel davranışçı terapi: Bu terapi yöntemindeki amaç sağlıksız, olumsuz inanç ve davranışları tanımlamak ve bunları sağlıklı, olumlu olanlarla değiştirmektir. Bu yöntemle, bipolar dönemlerinizi neyin tetiklediğini anlayabilirsiniz. Stresi yönetmek ve üzücü durumlarla başa çıkmak için etkili stratejiler de geliştirebilirsiniz.

Psikoeğitim: Bipolar bozukluk hakkında detaylıca bilgi edinmek (psikoeğitim) sizin ve sevdiklerinizin durumu anlamanıza yardımcı olabilir. Neler olup bittiğini bilmek en doğru desteği almanıza, sorunları tanımlamanıza, tekrarlamasını önlemek için bir plan yapmanıza ve tedaviye bağlı kalmanıza da yardım eder.

Aile odaklı terapi: Aile desteği tedavi planınıza bağlı kalmanıza yardımcı olabilir. Size ve aile bireylerinize, ruh hali değişimlerinin uyarı işaretlerini tanıtabilir ve yönetebilmeniz için yol gösterir.

Bipolar Bozukluğu Olan Kişilere Öneriler

Alkol ya da uyuşturucudan uzak durun: Bipolar bozuklukla ilgili en büyük endişelerden biri, risk alma davranışının ve uyuşturucu ya da alkol kullanımının olumsuz sonuçlarıdır. Alkol ya da uyuşturucu tüketimini kendi başınıza bırakmakta sorun yaşarsanız yardım alın.

Sağlıklı ilişkiler kurun: Üzerinizde olumlu etkiler bırakan ve size kendinizi iyi hissettiren insanlarla iletişim kurun. Sevdiğiniz arkadaşlarınız ve aile üyeleriniz, duygudurum değişiklikleriniz ile ilgili size destek sağlayabilir ve yardımcı olabilir.

Sağlıklı bir rutin oluşturun: Uyumak, yemek yemek ve fiziksel aktivite için düzenli bir rutine sahip olmak ruh halinizi dengelemenizde size yardımcı olabilir. Herhangi bir egzersiz programına başlamadan önce doktorunuza danışmanız gerekir. Sağlıklı beslenin. Lityum kullanıyorsanız, uygun sıvı ve tuz alımı konusunda gerekli bilgileri edinin. Uyumakta güçlük çekiyorsanız, ne yapabileceğiniz konusunda yine doktorunuzla veya psikiyatr uzmanınızla konuşun.

Diğer ilaçları almadan önce kontrol edin: Başka bir doktor tarafından reçete edilen ilaçları veya önerilen reçetesiz ilaçları kullanmadan önce sizi bipolar bozukluk için tedavi eden doktorunuza başvurun. Bazı durumlarda diğer ilaçlar depresyon ya da mani ataklarını tetikler ya da bipolar bozukluk için kullandığınız ilaçları etkileyebilir.

Bir ruh hali grafiği tutun: Günlük ruh halinizin, tedavi sürecinizin, uykunuzun, aktivitelerinizin ve hislerinizin bir kaydını tutmak, tetikleyicileri, etkili tedavi seçeneklerini ve tedaviye ne zaman uyum sağladığınızı belirlemenize yardımcı olabilir.

Bu İçeriğe Kaç Puan Verirsiniz ?
[0 Kişi Oyladı Toplam Puanı: 0]
Yorumları Görüntüle

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir