Bebeklerde ve Çocuklarda Demir Eksikliği

96
Bu makeleyi Ortalama 8 dakikada okuyabilirsiniz.

Demir eksikliği anemisi her yaş grubunda ve her iki cinstede görülebilmekle birlikte özellikle 6-24 aylık süt çocuklarında ve ergenlikçağında aneminin (kansızlık) en önemli nedenidir. Ülkemizde demir eksikliğinebağlı anemi okul öncesi dönemde %30-%40 oranında saptanabilmektedir.  Annede çok ağır anemi (kansızlık) olmadıkçazamanında doğan sağlıklı bebeklerde yeterli demir deposu vardır ve ilk 6 aydademir eksikliğine bağlı anemi gelişmez. Altıncı aydan sonra demir eksikliğianemisinin temel nedeni hızlı büyümeyle birlikte anne sütünde demirin yetersizbulunması ve süt ağırlıklı beslenmedir. Ergenlik döneminde (12-18 yaş) hızlıbüyümenin yanında özellikle genç kızlarda adet kanaması nedeniyle kan kaybı,vejetaryen beslenme, yetersiz besin alımı ve zayıflama rejimleri önemlinedenlerdir.

Demir Niçin Önemlidir?

Demir, insan hayatı için çok önemli bir elementtir. Protein sentezi, elektron transportu, oksijen taşınması, hücre solunumu, pek çok enzimin yapı ve işlevinde görev alır. Eksikliğinde sadece anemi (kansızlık) değil, sinir sistemi gibi diğer sistemlerin işlevlerinde de bozukluk ortaya çıkar.

Demir Eksikliği Anemisi Nasıl Ortaya Çıkar?

Besinlerle alınan demirin ancak %10 kadarı (1-2mg/gün) bağırsaklardan özellikle duedonumdan emilir; geri kalanı dışkı ile atılır. Vücutta en önemli demir kaynağı eski eritrositlerin yıkımıyla ortaya çıkan demirdir (20 mg). %15-20 kadarı karaciğerde gerektiğinde kullanılmak üzere depolanır. Günde 0,5-1 mg kadar demir deri ve mukozal yüzeylerdeki hücrelerin dökülmesi ile kaybedilir. Adet döneminde olan kızlarda kanama süresince günde 1 mg kadar demir fazladan kaybedilir; besinle alınan demir miktarı artırılmazsa bir süre sonra kansızlık ortaya çıkar. Tüm kişilerde eğer besinle alınması gerekli demir az alınırsa, demirin organizmadaki iletimi yapılamazsa, emilimi bozulursa, demire ihtiyaç artarsa ve kan kayıpları varsa demir eksikliği ve buna bağlı demir eksikliği anemisi ortaya çıkar. Demir eksikliğine bağlı anemi bir hastalık değil, bulgudur; mutlaka altta yatan nedenin ortaya çıkarılması gereklidir.

Demir Eksikliğinin Klinik Bulguları Nelerdir?

Anemi geliştiğinde yorgunluk, halsizlik, baş ağrısı,çarpıntı, baş dönmesi, çabuk yorulma, deri renginde solukluk, dilde ağrı, tadalma duyusunda azalma, tırnaklarda kırılma ve çizgilenme, ağız köşelerinde yaragibi belirtiler ortaya çıkabilir. Besin değeri olmayan kağıt, toprak, buz, tuz,kireç gibi maddeleri yeme isteği olabilir. Demirin eritrosit dışındakifonksiyonları nedeniyle iştahsızlık, sinirlilik, derslerde dikkati toplayamama,okul başarısında düşme, zeka düzeyinde azalma, anlama ve algılama güçlüğü, sıkenfeksiyon geçirme gelişebilir. Süt çocukları yutma güçlüğü, ağlarken morarıpkalma (katılma nöbeti) ve gelişmelerinde duraklama, gerileme ile karşı karşıyakalabilirler. Bebek otururken oturamaz, yürürken yürüyemez hale gelebilir. Bu belirtilerdemir eksikliğinin erken döneminde, daha anemi ortaya çıkmadan da görülebilir.

Çocukluk ve Ergenlik Döneminde Demir Eksikliği Anemisinin Nedenleri

Doğum Öncesi Nedenler

•İkiz ve çoğul gebelikler 

Bebekten anneye veya ikiz eşine kan geçişi

• Diğer kanama nedenleri

• Oksijensiz (hipoksi) kalmak

Doğum Sonrası Nedenler

• Alım yetersizliği

• Beslenme yetersizliği 

• Ek besinlere geç başlama

• Aşırı inek sütü kullanımı (>500ml)

• Vejetaryen beslenme

• Zayıflama rejimleri

• Yeme bozuklukları

• Emilim bozuklukları

• Kronik ishaller

• Kronik enfeksiyonlar

• Sindirim sistemi doğuştan anomalileri

• Cerrahi olarak bağırsakların kısaltılması

• Emilim bozukluğu ile giden hastalıklar

• Anti-asit tedavisi, yüksek mide pH’ı

• Çinko gibi elementlerin fazla alımı

Demir Eksikliği Anemisinin Laboratuvar Bulguları Nelerdir?

Demir eksikliği sorunu ortaya çıktığında ilk önce depodakidemir azalır, serum ferritini düşer. Daha sonra serum demiri azalır, demirbağlama seviyesi artar. Bu dönemde transferrin saturasyonu azalır, ancak anemihenüz başlamamıştır. En son dönemde demir eksikliği aşikar hale gelir, artıkanemi de mevcuttur ve buna bağlı belirtiler ortaya çıkar. Demir eksikliğianemisinde eritrosit sayısı, hematokrit ve hemoglobin değerleri düşüktür. Ortalamaeritrosit hacmi, ortalama eritrosit hemoglobini, ortalama eritrosit hemoglobinkonsantrasyonu azalmıştır ve eritrosit dağılım genişliği artmıştır. Eritrositiçi serbest protoporfirin düzeyi ve serum soluble transferrin reseptör seviyesiartmıştır. Kemik iliği örneği alınıp demir boyası ile boyandığında eritrositöncüllerinde demir varlığının hiç olmadığı veya çok azaldığı izlenir. Erişkinlerdekemik iliği aspirasyonu teşhis için kullanılmaktaysa da çocuklarda tanı içinçok gerekli değildir.

Demir Eksikliği Anemisi Hangi Hastalıklarla Karışabilir?

Collection iron rich foods as liver, buckwheat, eggs, parsley leaves, dried apricots, cocoa, lentil, bean, blue poppy seed, broccoli, dried mushrooms, peanuts and pistachios on wooden table.

Demir eksikliğine bağlı anemi sıklıkla akdeniz anemisi(talasemi) taşıyıcılığı ve bazı hastalıklar sonucu gelişen anemilerlekarışabilir. Bu hastalıklar arasında enfeksiyonlar, karaciğer hastalıkları,böbrek yetmezliği ve bazı kanserler sayılabilir.

Akdeniz anemisi taşıyıcılığı görülme sıklığı ülkemiz genelinde %2 olmakla birlikte İzmir’de %5, Akdeniz Bölgesinde yer yer %10’un üzerindedir. Ailesinde Ege adalarından, Trakya’dan göçmenlik öyküsü olanlarda görülme oranı daha yüksektir. Demir eksikliği tedavisine yanıt yok ise kan sayımında doktorunuzun dikkatini Akdeniz anemisi taşıyıcılığı ile uyumlu bulgular çekerse hemoglobin elektroforezi tetkikini isteyerek bu teşhisi doğrulayabilir. Akdeniz anemisi taşıyıcılığı teşhisi konulsa da bunun bir hastalık durumu olmadığı, ancak aynı şekilde taşıyıcı olan biriyle evlilik halinde çocuklarda Akdeniz anemisi hastalığı görülebileceği bilinmeli ve hamilelik öncesi her ikisi de taşıyıcı olan çift mutlaka kan hastalıkları uzmanı tarafından değerlendirilmelidir. Demir eksikliğine bağlı anemi Akdeniz anemisi taşıyıcılığı ile birlikte de olabilir, bu durumda önce demir eksikliği tedavi edilmeli, sonra hemoglobin elektroforezi tetkiki yaptırılmalıdır.

Enfeksiyonların neden olduğu anemi, özellikle ilk iki yaşta çocukların sağlığını olumsuz etkiler. Ağır enfeksiyonlara aneminin sebebiyet verdiği uzun süredir bilinmektedir. Son yıllarda hafif ve yaygın enfeksiyonlarda da anemi görülebileceği üzerinde tahminler yürütülmektedir. Bu tür vakalarda hemoglobin değerlerinde 1,5 g/dl kadar düşme olabilir.

Demir Eksikliği Anemisinin Tedavisi Nasıl Yapılır?

Tedavi sürecinde oral yolla alınacak damla veya şurupşeklinde demir içeren ilaçlar reçete edilir. İlaçlar genellikle günde iki defave tercihen çocuk aç iken, öğün aralarında verilir. Süt ve süt içeren gıdalarlaverilmemesi gerekir, en az yarım saat geçmiş olmalıdır. C vitamini içereniçecek ve yiyecekler demir emilimini artırmaktadır.

Demir ilaçlarının düzenli ve yeterli süreyle kullanılması son derece önemlidir.  Doktor tarafından aileye ve hastaya dengeli ve demirden zengin beslenme hakkında bilgi verilir. Kas içine veya damardan iğne yöntemi ile demir ilaçlarının verilmesi şeklindeki tedavi sadece bazı özel durumlarda gereklidir. Bunlar arasında demirin bağırsaklardan emiliminin olmaması, kolit gibi barsak hastalıkları, böbrek yetmezliği gibi sağlık sorunları sayılabilir.

Çocuklarda ağır anemi nedeniyle kalp yetmezliği belirtilerinin ortaya çıkması durumunda eritrosit süspansiyonu 5 ml/kg 3-4 saat içinde vital belirtiler yakından izlenerek verilir. Sonrasında ise demir tedavisine devam edilir. Kalp yetmezliği belirtileri yoksa hastaya kan transfüzyonu yapılmaz.

Demir mineralinin azı kadar çoğu da zararlı olabilir. Bu nedenle demir ilaçlarını doktorun önerdiği doz ve sürede kullanmak önemlidir. Demir tedavisinin kulanım yolu dozu ve süresi konusunda doktorunuzun önerilerine uymanız bu bakımdan da önemlidir.

Tedavi Süresi Ne Kadar Olmalıdır?

Tedavi süresi yaklaşık üç ay kadardır. İlk bir aylık tedavi sürecinden sonra hemoglobin değerinin normal sınırlara geldiğini görmek gerekir. Hemoglobin değerinin normal değere ulaşması halinde demir ilacının dozu azaltılarak 2 ay kadar daha tedaviye devam edilir. Bu şekilde demir depoları da doldurulmuş olur. Demir tedavisinden sonra çocuk yeniden değerlendirilmelidir ve yine anemi ortaya çıkıyorsa altta yatan bir neden vardır, bunun ortaya çıkarılması gerekir.

İlk bir ayda hemoglobin değerinin normale ulaşmaması halinde bir problem vardır. Çocuğun tedaviyi doğru alıp almadığı, ek kayıpların varlığı, teşhisin doğru olup olmadığı gözden geçirilmelidir.

Demir İçeren İlaçların Kullanımında Dikkat Edilmesi Gerekenler

Demir içerikli ilaçların tadı çok güzel olmadığından bazı çocuklarda ilaç alımına karşı direnç görülebilir. Bu çocuklarda ilacın portakal suyu ile birlikte verilmesi hem tadı hem de emilimi artırması açısından faydalı olur.

İlaç kullanımı ile birlikte bazı çocuklarda ishal veya kabızlık, karın ağrısı ve midede yanma hissi meydana gelebilir. Karın ağrısının olması durumunda ilaç açken akşam saatlerinde verilebilir. Midede yanma sorunu ise ilacın tok karnına, yemekten en az yarım saat sonra alınması ile kontrol altına alınabilir. İlacın kullanımı sırasında çocuğun dışkısı renginin siyaha yakın koyulaştığı görülebilir. Bu durum son derece doğaldır ve endişe edilmemesi gerekir.

Demir Eksikliği Anemisi Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Süt çocukluğu döneminde gelişmiş demir eksikliği anemisinin erken teşhisi konulup tedavi edilmediği taktirde çocukta ileride demir tedavisi ile kan değerleri normale ulaşsa bile beyin gelişiminde demir elementinin rol alması nedeniyle zeka düzeyinde düşüklük meydana gelebilir. Demir eksikliğine bağlı anemi olan çocuklarda sıralama ve yürümede gecikme şeklinde gelişme geriliği, algılamada gerilik ve dikkat dağınıklığı oluşabilir. Okul başarısı düşer. Ayrıca demir eksikliği anemisi devam ederse giderek ilerleyen iştahsızlık, halsizlik ve yorgunluk günlük yaşamı zorlaştırır. Ağır demir eksikliği anemisinde kalp yetmezliği sorunu da ortaya çıkabilir.

Demir Eksikliği Anemisi Nasıl Önlenebilir?

Demir eksikliğinin önlenmesi için süt çocuklarına zamanında doğmuş ise 4. ayın sonunda, erken doğmuş ise 1. ayını doldurduğu zaman düşük dozda koruyucu demir ilacına başlanması, zamanı gelince demirden zengin ek gıdaların verilmesi önemlidir. Sağlık Bakanlığı koruyucu demir tedavisi uygulamasını uzun yıllardır desteklemektedir. Çocukların beslenmesine 6. aydan sonra demir içeriği fazla olan kırmızı et ve yumurta gibi ek gıdaların eklenmesiyle demir eksikliğine bağlı aneminin gelişmesi önlenebilir. Ekonomik durumu iyi olan ailelerin süt çocuklarında ilk yıl inek sütü yerine demir içerikli devam mamalarını kullanmaları da demir eksikliği anemisi riskini azaltır.

Bu İçeriğe Kaç Puan Verirsiniz ?
[0 Kişi Oyladı Toplam Puanı: 0]
Yorumları Görüntüle

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir