Bademcik Teşhisi, Tedavisi, Ameliyatı

112
Bu makeleyi Ortalama 9 dakikada okuyabilirsiniz.

Bademcik Nedir?

Bademcik boğaz bölgesinin iç kısmının her iki tarafta bulunur ve bağışıklık sisteminin hastalıklara karşı ilk savunma hattını oluşturur. En sık karşılaşılan bademcik hastalığı bademcik iltihabıdır ve özellikle kış aylarında çocuklar arasında sıkça görülür. En bilinen belirtileri boğaz ağrısı, ateş, şiş ve kızarmış bademciklerdir. Soğuk algınlığına bağlı olarak gelişen bademcik iltihaplanmaları evde tedavi ile ya da ilaç tedavisi ile kolayca atlatılabilir. Ancak iltihaplanma kronik hale gelirse son seçenek olarak ameliyatla bademciklerin alınması gerekebilir. Diğer maruz kalınan hastalıklar bademcik taşları ve bademcik kanseridir. Bademcik taşları da genellikle evde yapılacak bakımlarla tedavi edilebilir. Ancak bademcik kanseri vakalarında radyoterapi, kemoterapi ve cerrahi müdahale gerekebilir. Önemi son yıllarda anlaşılan bu küçük organlar günümüzde mecbur kalınmadıkça ameliyatla alınmamaktadır.

Bademcik ne işe yarar?

Bademcikler bağışıklık sisteminin hastalıklara karşı ilk savunma kısmını oluşturur. Beyaz kan hücreleri ve antikorlar üreterek vücudumuzun enfeksiyon ile mücadele etmesine yardımcı olur. Ayrıca bakteri, virüs gibi zararlı maddeleri filtreleyerek akciğere kaymasını önlerler.

Bademcik Hastalıkları Nelerdir?

• Bademcik iltihabı

• Bademcik taşları

• Bademcik kanseri

Bademcik İltihabı (tonsillit) Nedir?

Tonsillit mikropların bademciklerde enfeksiyona neden olmasıyla gelişir. Virüs veya bakterinin çeşidi ve enfeksiyonun geliştiği bölgeye göre farklılık gösterir.

Peritonsiller selülit ve apsesi: Peritonsiller selülit bademcik zarıyla boğaz dokusu arasındaki yumuşak dokunun iltihaplanmasıdır ve özellikle yetişkin bireylerde daha sık görülür. Peritonsiller apse ise bu yumuşak dokunun içerisinde irin birikmesine neden olur.

Mononükleoz: Epstein-Barr virüsünün neden olduğu akut bir bademcik iltihabı hastalığıdır ve daha çok çocuklarda görülür.

Strep boğaz enfeksiyonu: Streptokok bakterisinin bademcik ve boğazı enfekte etmesine neden olan ve yaygın olarak çocuklarda görülür.

Bademcik büyümesi: Çocuklarda bağışıklık sistemi gelişirken antikor üretimi arttığından palatine bademcikler ve geniz eti yetişkin bireylere göre normalden büyüktür.

Bir enfeksiyon gelişmesi halinde özellikle geniz eti daha da büyüyerek solunum yolunu kapatıp horlama veya uyku apnesine yol açabilir. Bademcik iltihabı ayrıca kronik ya da olarak iki şekilde gelişebilir. Akut tonsillit daha çok çocuklarda görülür ve sık sık tekrarlanırsa kronik tonsillit olarak adlandırılır.

Bademcik İltihabı Belirtileri

• Boğaz ağrısı

• Ateş ve Titreme

• Bademciklerde kızarma, beyaz ya da sarı lekeler

• Bazı vakalarda ağrılı yutma güçlüğü

• Ses değişiklikleri

• Kötü ağız kokusu, iştahsızlık

• Baş veya kulak ağrısı

• Boyun sertleşmesi

• Şişmiş lenf bezlerine bağlı olarak çene-boyun hassasiyeti ve ağrı

• Halsizlik, kırgınlık, vücutta ve özellikle eklem yerlerinde ağrı

• Çok küçük çocuklarda bu belirtilerle birlikte mide bulantısı, kusma, karın ağrısı ve artan huzursuzluk ta görülebilir.

Belirtiler her vakada aynı değildir, enfeksiyona neden olan mikroba ve hastanın vücut direncine göre farklılıklar gösterebilir. Nadir durumlarda, bademcik iltihabı boğazın aşırı şişmesine ve dolayısıyla solunum zorluğuna yol açabildiğinden böyle bir durumda derhal tıbbi yardım alınmalıdır. Ayrıca 39,5 dereceden yüksek ateş, boyun tutulması, kas güçsüzlüğü ve iki günden fazla süren boğaz ağrısı söz konusu olduğunda vakit kaybetmeden doktora görünmelidir.

Bademcik İltihabı Teşhisi

Bademcik iltihabının teşhisi fiziksel muayeneye ile yapılır. Ayrıca iltihaplanmanın nedenini tam olarak belirlemek için başka testler yapılabilir. Başlıca testler şunlardır:

Boğaz kültürü testi: Bu test sırasında ucuna pamuk sarılı steril bir çubuk bademciklere ve yutağa (ağız ve burun boşluklarıyla gırtlak ve yemek borusu arasındaki boşluk) sürülerek o bölgeden numuneler alınır. Laboratuvarda bu numuneler incelenerek hastalığa neden olan streptokok gibi bakteriler araştırılır.

Monospot testi: Bu testte hastadan alınan kan örneği laboratuvar ortamında incelenerek bademcik iltihabının kaynağının Epstein Barr virüsü olup olmadığı araştırılır.

Bademcik İltihabı Tedavisi

Bademcik iltihabı evde tedavi

Soğuk algınlığına bağlı gelişen bademcik iltihabı ev ortamında yapulacak bakımla kolayca geçebilir.

• Bol sıvı tüketilmelidir

• Çokça dinlenilmelidir

• Günde birkaç kez sıcak tuzlu suyla gargara yapılmalıdır

• Boğaz pastilleri kullanılmalıdır

• Evde havayı nemli tutmak için örneğin kalorifer peteklerinin üzerine bir kap su koyulmalıdır

• Ev sık sık havalandırılmalıdır

• Sigara dâhil her türlü dumandan kaçınılmalıdır

Bademcik iltihabı ilaçla tedavi

Bademcik iltihabının şiddetine göre bazı vakalarda ilaç tedavisi uygulanabilir. Genelde bakterilerin neden olduğu enfeksiyonlara antibiyotik reçete edilir ve bu tedavinin tamamlanması önemlidir. Hastanın antibiyotiğe olumlu cevap verip vermediğini kontrol etmek için ek muayeneler yapılabilir.

Ayrıca hastalığa veya antibiyotik kullanımına bağlı olarak hastada sıvı kaybı olursa intravenöz sıvı tedavisi de uygulanabilir. Bu yöntemde hastaya damar yoluyla verilen serumda elektrolitler, şeker veya ihtiyaca bağlı dozda ilaçlarla birlikte su bulunur. Bademcik iltihabı boğaz ağrısına neden olursa ağrı kesiciler de reçete edilebilir.

Bademcik Ameliyatı (tonsillektomi)

Bademcik ameliyatı, tekrarlayıp kronik hale gelen veya ciddi bademcik iltihaplarında son seçenek olarak uygulanan ve bademciklerin tamamının alındığı bir işlemdir. Ameliyat çoğunlukla genel anestezi altında değişik yöntemlerle uygulanabilir. Bu yöntemler bademciklerin alındığı cerrahi alete ve bademcikler alındıktan sonra kanamaya engel olmak için yapılan işleme göre farklılık gösterir. En sık kullanılanları sıcak bıçak-koter, harmonik bıçak, termal welding ve plazma yöntemleridir.

Genellikle 20 dakika kadar süren cerrahi bir işlemdir. Bu ameliyattan en az iki hafta önce aspirin gibi kanı sulandıran ilaçlar kullanılmamalıdır. Ayrıca ameliyatın yapılacağı güne kadar doktorun önerdiği gıdalar tüketilmeli ve bir gün öncesi gece yarısından sonra hiçbir şey yenmemelidir.

Çoğunlukla hasta aynı gün eve gidebilir ancak komplikasyonlar ortaya çıkarsa, hastanın karmaşık bir sağlık problemi varsa veya ameliyat küçük bir çocukta yapılırsa duruma göre bir gece ya da daha fazla süre hastanede kalmak gerekebilir. Ameliyat sonrası iyileşme süresi ortalama 15 gün kadardır.

Bademcik Ameliyatının Riskleri

Anestetiklere reaksiyonlar: Genel anestezi ilaçlarının yan etkileri genellikle baş ağrısı, bulantı, kusma veya kas ağrısı gibi geçici sorunlardır. Bu sorunların uzun sürmesi ve anestezi kaynaklı ölüm riski nadir olarak görülür.

Solunum problemi: Ameliyat sonrası dilin ve ağız bölgesindeki yumuşak damağın şişmesi özellikle işlemden sonraki ilk birkaç saatte solunum problemlerine neden olabilir.

Ameliyat sırasında kanama: Nadir durumlarda ameliyat sırasında ciddi kanamalar gelişebileceğinden ek tedavi için hastanede daha uzun kalmak gerekebilir.

İyileşme sırasında kanama: İyileşme süreci sırasında özellikle ameliyat kabuğu çok erken düşerse kanama meydana gelebilir.

Enfeksiyon: Nadiren ameliyat daha fazla tedavi gerektiren bir enfeksiyona neden olabilir.

Bademcik Ameliyatından Sonra Yapılması Gerekenler?

Bademcik ameliyatından sonra genelde boğazda, kulakta ve bazen çeneyle boyunda ağrılar oluşabilir. Ağrıyı azaltmak, iyileşme sürecini desteklemek ve komplikasyonları önlemek için şunlar yapılabilir:

İlaçlar: Doktorun reçete ettiği ağrı kesicileri düzenli olarak kullanılmalıdır.

Sıvılar: Sıvı kaybından (dehidrasyon) kaçınmak için ameliyattan sonra bol miktarda sıvı alınmladır. Özellikle çocuklarda sıvı eksikliğine bağlı sorunlar gelişebileceği için sık sık günde ortalama 2 litre soğuk, buzlu su içmeleri sağlanmalıdır. Sıcak ve asitli içeceklerden kaçınılmalıdır.

Gıda: Et suyu veya yulaf ezmesi gibi yutulması kolay olan yumuşak yiyecekler, ameliyattan hemen sonra en iyi seçimlerdir. Ayrıca sebze ve meyve püreleri, puding, sütlü dondurma gibi yiyecekler diyete eklenebilir. Asitli, baharatlı, sert veya gevrek yiyecekler tüketilmemelidir. Bunlar ağrıya veya kanamaya yol açabilirler.

Dinlenme: Ameliyattan sonraki birkaç gün yatak istirahati önemlidir ve iki hafta boyunca koşu gibi yorucu aktiviteler yapılmalalıdır.

Bademcik Ameliyatının Sakıncaları

Bademcik ameliyatı özellikle çocuklarda dünya genelinde yapılan en yaygın cerrahi operasyonlardan biridir. Sadece ağrılı, kronik ve tekrarlayan bademcik iltihabı vakalarında değil, orta kulak enfeksiyonu tedavisinde de uygulanır. Ayrıca geniz etinin çıkarıldığı geniz eti ameliyatı da (adenoidektomi) yine çocuklarda sıklıkla uygulanır ve geniz eti hava yollarını tıkadığında solunumu iyileştirmek için yapılır.

Geçmiş yıllarda bu organ ve dokuların gereksiz olduğu kanısına varılmıştır ama günümüzde hem geniz etinin hem de bademciklerin burun ve boğazda stratejik bir öneme sahip olduğu tespit edilmiştir. İkisi de hastalıklara karşı ilk savunma hattı olarak görev yaparlar, bakteri ve virüsler gibi hava kaynaklı mikropları tanımaya yardımcı olurlar ve onları vücuttan temizlemek için bağışıklık sisteminin ilk tepkisini başlatırlar.

Yapılan araştırmalar bu organların ameliyat aracılığı ile alınmasının ileride daha yüksek seviyelerde alerjik, solunum ve bulaşıcı hastalıklara yol açabileceğini göstermektedir. Bu nedenle günümüzde artık cerrahi operasyonlar en son çare olarak doktorlar tarafından düşünülmektedir.

Bademcik Kanseri

Ağız kanserinin bir türü olan bademcik kanseri nadir olarak görülür. Özellikle boğaz bölgesinin arka kısmındaki boşluk olan orofarenksteki hücrelerin anormalleşmesiyle ortaya çıkar. Kesin nedeni belirsiz olsa da en önemli tetikleyicileri sigara dâhil tüm tütün ürünlerini alkolle birlikte kullanmak ve İnsan Papilloma olarak bilinen virüstür. Ayrıca bademcikleri alınan insanlarda da bu kanser gelişebilir. Bademcikler lenf sisteminin bir parçası olması nedeniyle bazı lenfoma türleriyle birlikte de gelişebilir.

Bademcik Kanseri Belirtileri

• Bazen ağrılı olacak şekilde yutkunmada zorluk

• Boyun bölgesinde elle fark edilebilir bir kitle

• Boğaz bölgesinde sürekli rahatsızlık hissi

• Kuru ve tahriş olmuş bir doku yaması

• Kulak ağrısı

• Seste değişiklikler

• Yorgunluk ve kilo kaybı

Birçok bademcik kanseri hastası kesin teşhis sonrasında bile belirtileri fark etmeyebilir. Ayrıca yaşanan belirtiler başka bir hastalıkla alakalı da olabilir. Doğru bir teşhis için bir sağlık uzmanına danışmak önemlidir.

Bademcik Kanseri Tedavisi

Cerrahi müdahale: Tümörü bademcik, boğaz veya lenf bezlerinden çıkarmak için cerrahi operasyon uygulanır. Minimal invaziv robotik cerrahi, kitlenin ebatına ve konumuna bağlı olarak uygulanabilir. Mikrocerrahi rekonstrüksiyonu ise daha büyük tümörlerin veya bazı kemik yapılarının çıkarılmasından sonra boğaz alanının görünümünü ve işlevini iyileştirmeye yardımcı olmak için uygulanabilir.

Radyasyon tedavisi: Yoğunluğu modüle edilmiş radyoterapi (IMRT) dahil birçok radyasyon tekniği sayesinde çevredeki sağlıklı dokulara verilen zararı azaltırken tümörü hedef alarak küçültür. Hastalığın evresine bağlı olarak ameliyat öncesi ya da sonrası uygulanır.

Kemoterapi: Radyasyon tedavisiyle birlikte kemoterapi de uygulanabilir.

Bademcik Hastalığı ve Sorunu Olanlara Öneri ve Uyarılar

• Bademcik iltihabı bulaşıcı bir hastalık olması nedeniyle enfeksiyonlardan kaçınmak için hasta insanlarla aynı ortamda bulunmayın ve temastan kaçının. Dışarıdan gelir gelmez kesinlikle ellerinizi sabunlu suyla iyice yıkamalısınız. Aynı şekilde siz de hastalandığınızda kalabalık ortamlara girmekten kaçının.

• Doktorunuzun size veya çocuğunuza reçete ettiği ilaçlar dışında farklı ilaçlar kullanmayın ve gereksiz antibiyotik kullanımından kaçının. Reçetesiz satılan ağrı kesici gibi ilaçları da doktorunuza danışarak kullanmayı unutmayınız.

• Boğaz ağrınız varsa bal ve limon suyunu ılık suya ilave ederek iyice karıştırıp için. Bal boğazınızı yumuşatırken limon da balgamın atılmasına yardımcı olur.

• Eğer bademcikleriniz şişmişse zerdeçal, tarçın ya da adaçayından demleme yöntemiyle çay yapıp içebilir ve ayrıca kalan çayları gargara yaparak kullanabilirsiniz.

Bu İçeriğe Kaç Puan Verirsiniz ?
[0 Kişi Oyladı Toplam Puanı: 0]
Yorumları Görüntüle

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir