Ateroskleroz Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

79
Bu makeleyi Ortalama 10 dakikada okuyabilirsiniz.

Ateroskleroz Nedir?

Ateroskleroz, atardamar içinde plak birikmesi nedeniyle damarların daralması ve sertleşmesi ile gelişen bir hastalıktır. Halk arasında damar kireçlenmesi olarak da isimlendirilen bu hastalık, vücudun etrafındaki kan akışını bozarak ciddi sağlık sorunlara neden olabilir. İleri düzey tıkanıklıklar beyin, kalp, böbrek gibi hayati organlarda kalıcı hasarlara yol açabilir. Bu hastalık yavaş ilerler ve uzun süre belirti vermeyebilir. Az bir efor sonrası göğüs ağrısı yaşanıyorsa, yürüyüş sonrası bacaklarda ağrı hissediliyorsa veya ailede erken yaşta kalp krizi ve felç geçiren birey varsa ateroskleroz risk grubunda olunabilmektedir. Sigara kullanımı, şeker hastalığı, yüksek kolestrol gibi faktörler de hastalık riskini arttırabilir. Ateroskleroz tedavisi olan bir hastalıktır ve bazı yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaç tedavisiyle hastalar normal yaşamlarına devam edebilmektedirler. Ancak bazı riskli vakalarda cerrahi müdahale de gerekebilir.

Ateroskleroz Oluşum Aşamaları

Atardamar duvarı birkaç tabakadan oluşmaktadır. Bu tabakalardan en içte olanı iç tabaka (endotel) olarak adlandırılır. Devamlı ve düzgün bir yapısı vardır. Ateroskleroz bu tabakanın hasar görmesi halinde başlar. Damar duvarı hasar görünce bazı beyaz kan hücreleri aktifleşir ve atardamar duvarının içine doğru hareket eder. Endotel tabakasının içinde bu hücreler daha çok kolesterol ve yağlı materyalden oluşan köpüklü hücrelere dönüşürler.

Zamanla orta tabakada yer alan düz kas hücreleri de endotel tabakasının içine doğru yönelir ve orada birikirler. Ayrıca hücre artıkları, kolesterol kristalleri ve kalsiyum da endotel tabakasında birikirler. Bu gibi yağ yüklü hücreler, düz kas hücreleri ve diğer materyallerden oluşan düzensiz birikim “aterosklerotik plak” olarak adlandırılır.

Ateroskleroz Nedenleri

• Ailede erken ateroskleroz gelişen bireyler olması (genetik)

• İleri yaş

• Erkek olmak

• Sigara kullanımı

• Kandaki yüksek kolesterol seviyesi

• Hipertansiyon (Yüksek kan basıncı)

• Diyabet (Şeker hastalığı)

• Obezite (Şişmanlık)

• Hareketsiz yaşam şekli

• Yeterli meyve ve sebze tüketilmemesi

• Aşırı miktarda alkol tüketimi

Ateroskleroz Belirtileri

Bu hastalık çocukluk çağında başlar. Genellikle plak parçalanmadan veya kan akışını tamamen tıkamadan herhangi bir belirti vermez. Belirtiler ise etkilenen damara göre değişir.

Karotis Damar Sertliği Belirtileri

Karotis damarı kanın beyne taşınmasını sağlar. Bu bölgede kan akımının azalması sonucu görülen belirtiler şunlardır:

• Felç

• Güçsüzlük

• Baş ağrısı

• Yüz felci

• Konuşma güçlüğü

• Dengesizlik

• Görme kaybı

• Baş dönmesi

Koroner Damar (kalp damarları) Sertliği Belirtileri

• Kalp krizi

• Göğüs ağrısı

• Fenalaşma hissi

• Terleme

• Kusma

• Aşırı panik

• Öksürük

Renal Damar (böbrek damarı) Sertliği Belirtileri

• Ellerde ve ayaklarda şişlik

• Yüksek tansiyon

• İştah kaybı

• Böbrek yetmezliği

Periferik Damar (bacak ve kol damarları) Sertliği Belirtileri

• Kol ve bacaklarda güçsüzlük

• Hareket esnasında göğüste ağrı

• Kol ve bacaklarda soğukluk yani ısı kaybı

• Parmaklarda morluk ve yaralar oluşması

Ateroskleroz risk grubunda olan kişiler erken teşhis için mutlaka düzenli kontrollerini yaptırmalıdırlar. Çünkü ateroskleroz başlangıç aşamasında fazla belirti vermeyen bir hastalıktır.

Ateroskleroz Teşhisi

Teşhis koyarken hastanın tıbbi öyküsü, fiziki muayene bulguları ve test sonuçları değerlendirilir.

Tıbbı Öykü

Sigara içen, aşırı kilosu olan, şeker hastalığı veya yüksek tansiyonu olan kişilerde damar sertleşmesi riski daha yüksektir. Doğru teşhis için kişilerin ne kadar sigara içtiği ya da aile öyküsünde görülen kalp hastalıklarıyla ilgili doktora doğru bilgi vermesi çok önemlidir. Eğer şüphelenilen bir durum olması halinde doktor diğer tanı yöntemlerine başvuracaktır.

Fizik Muayene

• Kişinin ilk olarak tansiyonu ölçülür. Boy ve kilosu ölçülerek vücut kitle indeksine bakılır. Tansiyonu yüksek olan ve vücut kitle indeksi orantısız olan kişilerde damar sertliği gelişme riski daha yüksektir.

• Doktor, kişinin şikayetine göre şüphelendiği atardamarları steteskop aracılığıyla dinler. Bu şekilde bozulmuş kan akışı nedeniyle gelişen “üfürüm” duyulabilir ve bu sesin duyulması plağın kan akışını tıkadığını düşündürür. Damarlar muayene edildiği esnada çok zayıf nabız alınabilir. Bazen algılanabilir bir nabız da olmayabilir. Sonrasında bu duruma yönelik görüntüleme yöntemlerine başvurulur.

• Kan akışının kısıtlandığı yerlerde iyileşmeyen yaralar varsa bu yaralar ateroskleroz (damar sertliği) açısından da değerlendirilir.

Kan Testleri

Kandaki şeker ve kolesterol düzeyleri kontrol edilir. Eğer kolesterol ve şeker düzeyleri yüksekse bu damar sertliği gelişme riskinin yüksek olduğunu gösterir. Eğer hastanın doktor başvurusu sırasında kalp damarları etkilenmesini gösteren şikayetleri varsa kanda kalp enzim ve hormon düzeylerine bakılır.

Görüntüleme Testleri

Elektrokardiyogram (EKG): Kalp grafisi olarak da bilinir. Kalp damarlarında sertlik düşünülüyorsa EKG çekilir.

Ultrason: Ultrason ile atardamarlardaki kan akım hızı ve kan basıncı kontrol edilir.

Bilgisayarlı tomografi: Daralan ve sertleşen damarların tespit edilmesinde kullanılır.

Göğüs röntgeni: Göğüs röntgeni ile göğsün içindeki, kalp, akciğer ve kan damarları gibi organ ve yapıların resimleri çekilerek kalp yetmezliği belirtileri ortaya çıkarılabilir.

Ayak bileği brakiyal indeksi: Bu test ile kanın ne kadar iyi aktığını görmek için ayak bileğindeki kan basıncı ile koldaki kan basıncı karşılaştırılır.

Stres testi: Bu test, kalbin fiziksel bir aktivite sırasında ne kadar iyi çalıştığına dair bilgi toplamak için kullanılır. Kişi bir koşu bandı üzerinde yürürken ya da egzersiz kondisyon bisikleti sürerken kalp ritmi, tansiyonu ve solunumu izlenir.

Anjiyografi: Anjiyografi yönteminde atardamarlarınızın iç kısmını göstermek için boya ve özel x ışınları kullanılır. Kateter ismindeki ince ve esnek bir tüp koldaki, kasıktaki veya boyundaki bir kan damarı içine yerleştirilir. Röntgen görüntüsü ile görülebilen boya, kateterden arterlere enjekte edilir. Doktor bu yöntemle damarlardaki kan akışını izleyebilir. Bu test sayesinde plağın arterleri bloke edip etmediğini ve boyutu kontrol edilebilir.

Ateroskleroz Tedavisi

Aterosklerozun tedavi süreci ilk olarak bu hastalığın varlığını kabul ederek ve önemini kavrayarak başlar. Çünkü tedavi sürecine uyum her hastalıkta olduğu gibi aterosklerozda da önemlidir. Damar sertliğini geri döndürecek kesin bir tedavi yöntemi yoktur. Tedavinin amacı hastalığın daha ileri seviyeye gitmesini engellemektir. Aterosklerozun tedavi sürecinde uygulanan başlıca yöntemler şunlardır:

İlaç Tedavisi

Kan sulandırıcı ilaç tedavisi plak oluşumu ve kan pıhtısı oluşumunu engelleyebilir. Bu şekilde kalp krizi ve felç riski de azalmış olur. Fakat kan sulandırıcı ilaç tedavileri doktor tavsiyesi olmadan kullanılmamalıdır. Kolesterolü yüksek olan hastalara statinler (kolesterol düşürücü ilaçlar) reçete edilir. Yüksek tansiyon tedavisinde de antihipertansif (tansiyon düşürücü) ilaçlar reçete edilmektedir. Kan şekeri yüksekliği olan hastalarda da diyabete yönelik ilaç tedavisi uygulanır.

Ameliyat ile Tedavi

İleri derece tıkanıklıklarda veya kalp krizi, felç geçiren kişilerde cerrahi operasyon etkili bir tedavi yöntemi olarak kullanılabilir. Ameliyat kararı hastanın mevcut durumu ve aciliyetine göre alınır.

Kalp anjiyosu: Kalp anjiyosu yapılarak tıkanıklığın derecesi ölçülür ve belirli kriterleri karşılayan hastalara stent takılabilir.

Bypass ameliyatı: Kalp anjiyosu ile olumlu sonuç alınamayan hastalarda bypass ameliyatı yapılır. Doğru seçilen hastalarda çok faydalı bir tedavi yöntemidir.

Karotis endarterektomi ameliyatı: Şah (Karotis) damarı tıkanıklıklarında gerekli olduğu durumlarda bu damara müdahale edilir. Bazı vakalarda karotis damarı içine stent takılabilir. Ayrıca damar içi temizlenmesi işlemi de yapılabilir.

Ateroskleroz Bitkisel Tedavisi

Öncelikle herhangi bir bitkisel tedavi yöntemi denenmeden önce güvenlik açısından mutlaka doktor önerisi alınmalıdır. Bazı bitkisel tedavilerin içerikleri ilaç tedavisinin (özellikle kolesterol düşürücü ilaçlar) etkisini değiştirebilir ve zararlı yan etkilere neden olabilir.

Bitkisel tedavilerin temel noktası yüksek tansiyonu ve kolestrolü düşürerek damar sertliğine etki etme şeklindedir. Ayrıca doymuş yağ asitleri içeren besinlerden uzak durulmalıdır. Zeytinyağı, fındık, ceviz, avakado ve balık yağı gibi besinler kolesterolü düşürerek aterosklerozun daha kötüye gitmesini engeller.

Ayrıca geleneksel Çin tıbbında daha fazla olarak kullanılan onlarca yiyecek ve içeceğin aterosklerozu önlediği, damarları tamamen açtığı gibi kesin ifadeler kullanılsa da Dünya Sağlık Örgütü bu tedaviler hakkında daha fazla çalışma ve kanıta ihtiyaç duyulduğunu söylemektedir.

Ateroskleroz Hangi Hastalıklara Yol Açar?

• Anjina ve kalp krizi

• Kalp yetmezliği

• Kalp ritim bozukluğu

• İnme (felç)

• Böbrek yetmezliği

• Bacaklarda ağrı ve kramplar

• Gangren

• İyileşmeyen yaralar

Ateroskleroz Ölümcül müdür?

Ateroskleroz hastalığının kendisi ölümcül değildir. Ancak ateroskleroza bağlı gelişen organ hasarlarının sonuçlarından kaynaklanan sağlık sorunları ölümcül olabilir. Örneğin kalp damarlarında oluşan damar sertliğine bağlı kalp krizi sonucu kişi hayatını kaybedebilir.

Ateroskleroz ve Kolesterol

Kolesterol tüm hücrelerde bulunan sarı, mumsu, yağ benzeri bir maddedir. Vücudun kendi yapısında ve kırmızı et, yumurta, tereyağı gibi bazı yiyeceklerin içinde bulunur. Kolesterol; D vitamini ve bazı hormonların oluşumu için gereklidir. Yani vücudumuzda belli düzeylerde olması gerekir. Ancak yüksek seviyede olması başta ateroskleroz olmak üzere pek çok sağlık sorununa neden olabilir.

Ateroskleroz Hastaları Nasıl Beslenmeli?

• Hazır gıdalar sınıfında olan çikolata, bisküvi, poğaça gibi doymuş yağ asitleri içeren besinleri azaltın.

• Doymamış yağ asitleri içeren ve lif yönünden zengin gıdalar ile beslenin. Zeytinyağı, ceviz, avokado, fındık ve balık gibi besinlerin doymamış yağ asidi içeriği fazla olduğu için ağırlıklı olarak bu besinleri tüketebilirsiniz.

• Yiyeceklere katacağınız tuz ve şeker oranını azaltın.

• Sebze ve meyve tüketimini arttırın.

Damar Sertliğinden Korunma Yolları

• Eğer risk grubunda olduğunuzu düşünüyorsanız öncelikle bir doktora başvurun ve gerekli kontrollerinizi yaptırın.

• Sigara içmeyin ve sigara içilen ortamlardan uzaklaşın: Sigara, bu sağlık sorunun için en büyük risk faktörlerinden biridir. Sigarayı bırakmak için ülkemizde hizmet veren sigara bırakma polikliniklerinden veya 182 numaralı hattan destek alabilirsiniz.

• Sağlıklı kilonuzu koruyun: Normal olarak kabul edilen vücut kitle indeksi (VKİ) 18.5 ile 24.9 arasındadır. Daha fazla kilo damar setliği için yüksek risk oluşturur. Eğer fazla kiloluysanız sağlıklı kilo vermek için bir diyetisyen uzmanından yardım alabilirsiniz.

• Sağlıklı beslenin: Omega-3, doymamış yağ asidi ve lifli gıdalar içeren kalp dostu yiyecekler tüketmeye özen gösterin. Doymuş yağ asitleri yerine zeytinyağını tercih etmeniz daha doğru olacaktır. Trans yağlardan kesinlikle uzak durun.

• Kan basıncınızı ve kolesterol seviyenizi kontrol altında tutmak için egzersiz yapın

• Alkol tüketiyorsanız azaltın

• Günlük hayatınızdaki stresi mümkün olduğu kadar azaltın ya da kontrol altına almaya çalışın.

Ateroskleroz Hastaları İçin Öneri ve Uyarılar

• Düzenli egzersiz yapılmalıdır. Örneğin tempolu yürüyüş, ateroskleroza bağlı periferik arter hastalığının (kol ve bacak damarlarındaki sertleşme) tedavisinde önemlidir. Doktor tavsiyeleri eşliğinde bir yürüyüş programı düzenlenebilir. Egzersiz yapmak ayrıca kan basıncını düşürücü etkisi ve kilo kaybına katkısı nedeniyle de önemlidir. Egzersiz yaparken aşırı efordan kaçınılmalıdır. Eğer kalp damarlarındaki ateroskleroz rahatsızlığı ileri düzeyde ise aşırı efor kalp krizini tetikleyebilir.

• Felç ve kalp krizi gibi ciddi sorunlardan kaçınmak için doktorunuz ile işbirliği yapın.

• Tedavi planınızın dışına çıkmayın ve doktorunuzun reçete ettiği ilaçları düzenli kullanın.

• Kontrollerinizi ve tahlillerinizi kesinlikle aksatmayın.

• Yeni veya kötüye giden belirtileriniz olması halinde mutlaka doktorunuza bilgi verin.

• Aterosklerozla ilişkili bir hastalığa sahip olmak endişe, korku, depresyon ve strese neden olabilir. Doktorunuzla bu konuda konuşmak sizi rahatlatabilir.

• Hastalığınız hakkında detaylı bilgi edinin. Bunun için bölgenizdeki aile hekimliği merkezlerine, halk sağlığı birimlerin ya da hastanelere başvurabilirsiniz.

• Aileniz ve arkadaşlarınızla yaşam tarzınızdaki yapılabilecek değişiklikler hakkında konuşun. Size bu konuda yardımcı olabilirler. Örneğin, yemek düzeni, kilo verme ve de sigarayı bırakmak için onlardan yardım isteyebilirsiniz. Ayrıca ateroskleroz, bazı vakalarda genetik geçişli olabildiği için sizin yaşam biçiminizdeki değişiklikler diğer aile üyelerinize de yardımcı olabilir.

Bu İçeriğe Kaç Puan Verirsiniz ?
[0 Kişi Oyladı Toplam Puanı: 0]
Yorumları Görüntüle

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir